Thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn khác nhau ra sao

Hai nhóm, hai cách bán

Luật Dược của Việt Nam chia thuốc thành hai nhóm theo mức độ rủi ro khi dùng mà không có thầy thuốc theo dõi. Nhóm không kê đơn nằm trong một danh mục do Bộ Y tế ban hành và được cập nhật định kỳ; đây là những thuốc đã dùng lâu năm, biên độ an toàn rộng, người dân có thể tự mua để tự chăm sóc các vấn đề thông thường trong thời gian ngắn.

Mọi thuốc không nằm trong danh mục đó đều là thuốc kê đơn. Nhà thuốc chỉ được bán khi có đơn hợp lệ của người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, và phải lưu đơn hoặc lưu thông tin đơn theo quy định.

Nhìn vô hộp thuốc là biết

Thuốc kê đơn bắt buộc ghi dòng chữ nhắc người dùng rằng thuốc bán theo đơn, thường đặt ở mặt trước hộp. Nếu một hộp thuốc mang dòng chữ đó mà người bán vẫn đưa cho khách không cần hỏi giấy tờ, đó là dấu hiệu nhà thuốc làm sai quy trình.

Ngoài ra, trên nhãn thuốc kê đơn thường không có phần hướng dẫn tự dùng chi tiết như nhóm không kê đơn, vì việc quyết định thuộc về thầy thuốc.

Vì sao kháng sinh luôn nằm nhóm kê đơn

Kháng sinh là ví dụ rõ nhất. Dùng không đủ ngày, dùng sai nhóm hoặc dùng cho những đợt bệnh vốn không do vi khuẩn đều góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc. Tình trạng kháng kháng sinh đã được Tổ chức Y tế Thế giới coi là một trong những nguy cơ sức khoẻ toàn cầu hàng đầu, và Việt Nam nằm trong số các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng.

Đó là lý do một nhà thuốc từ chối bán kháng sinh khi khách không có đơn, dù khách đã mô tả rất rõ vấn đề của mình. Sự từ chối đó là tuân thủ pháp luật, không phải thiếu thiện chí.

Không kê đơn không có nghĩa là vô hại

Thuốc không kê đơn vẫn là thuốc. Ba rủi ro thường gặp nhất khi tự dùng:

• Trùng hoạt chất. Nhiều sản phẩm trị cảm phối hợp sẵn paracetamol. Uống thêm một thuốc hạ sốt riêng là cộng dồn cùng một hoạt chất mà người dùng không hay biết.
• Kéo dài quá lâu. Thuốc không kê đơn được thiết kế cho một đợt ngắn ngày. Dùng liên tục nhiều tuần biến một dấu hiệu tạm thời thành một vấn đề bị che lấp.
• Tương tác. Người đang dùng thuốc dài ngày cho huyết áp, tim mạch, đái tháo đường hay rối loạn đông máu cần hỏi dược sĩ trước khi thêm bất cứ thuốc nào, kể cả thuốc bán tự do.

Khi nào nên gặp bác sĩ thay vì mua thuốc

Một số tình huống vượt khỏi phạm vi tự chăm sóc: dấu hiệu không giảm sau vài ngày, hoặc nặng thêm; sốt cao kéo dài; khó thở; đau dữ dội; người bệnh là trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền. Trong những tình huống này, đi khám sớm tiết kiệm hơn nhiều so với việc thử thêm một hộp thuốc nữa.

Vai trò của dược sĩ tại quầy

Dược sĩ tại nhà thuốc có thể giúp đối chiếu hoạt chất giữa các sản phẩm, nhắc về tương tác với thuốc đang dùng, giải thích những dòng khó hiểu trên nhãn, và nói rõ khi nào một vấn đề cần bác sĩ. Mang theo danh sách thuốc đang dùng của cả nhà khi ghé nhà thuốc giúp cuộc trao đổi đó nhanh và chính xác hơn nhiều.

Bài viết cung cấp thông tin sức khoẻ chung, không thay thế ý kiến chuyên môn cho từng người. Với trường hợp cụ thể của mình, người đọc nên trao đổi trực tiếp với dược sĩ hoặc bác sĩ.